12. संधि कार्य (Sandhi Karya)

*नोट: यह सेक्शन रिवीजन के लिए है। अपना ज्ञान परखने के लिए ऊपर दिए गए क्विज़ में भाग लें।

1. संधिः इत्यस्य अर्थः कः?
   A) मेलम्  |  B) विच्छेदः  |  C) विनाशः  |  D) भेदः
2. विद्या + आलयः इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
   A) विद्यालयः  |  B) विद्यलयः  |  C) विद्यालय  |  D) विद्या आलय
3. स्वरसन्धिः कः अस्ति?
   A) अच् सन्धिः  |  B) हल् सन्धिः  |  C) विसर्ग सन्धिः  |  D) न कोऽपि
4. नमः + ते इत्यस्य सन्धिः किम्?
   A) नमस्ते  |  B) नमस्ते  |  C) नमते  |  D) नमःते
5. कति सन्धिभेदाः सन्ति?
   A) 3  |  B) 2  |  C) 4  |  D) 5
6. देव + इन्द्रः इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
   A) देवेन्द्रः  |  B) देवइन्द्रः  |  C) देवन्द्रः  |  D) देवेन्द्र
7. हल् सन्धिः कः सन्धिः?
   A) व्यञ्जन सन्धिः  |  B) स्वर सन्धिः  |  C) विसर्ग सन्धिः  |  D) अयादि सन्धिः
8. कः विसर्ग सन्धेः उदाहरणम्?
   A) हरिः + चलति  |  B) रमा + ईशः  |  C) तत् + लयः  |  D) वाक् + ईशः
9. सूर्य + उदयः इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
   A) सूर्योदयः  |  B) सूर्यादयः  |  C) सूर्यउदयः  |  D) सूर्योद्य
10. न + अस्ति इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
    A) नास्ति  |  B) नअस्ति  |  C) नेस्ति  |  D) नस्ति
11. स्वरसन्धिः कुत्र भवति?
    A) स्वराणाम्  |  B) व्यञ्जनानाम्  |  C) विसर्गाणाम्  |  D) पदाणाम्
12. कः स्वरसन्धेः भेदः?
    A) दीर्घः  |  B) विसर्गः  |  C) हल्  |  D) न कोऽपि
13. भानु + उदयः इत्यस्य सन्धिः?
    A) भानूदयः  |  B) भानुदयः  |  C) भानोदयः  |  D) भानुदय
14. वाक् + ईशः इत्यस्य सन्धिः?
    A) वागीशः  |  B) वाकीशः  |  C) वागिशः  |  D) वाकीश
15. विसर्गस्य स्थाने सकारः कुत्र भवति?
    A) विसर्ग सन्धौ  |  B) स्वर सन्धौ  |  C) व्यञ्जन सन्धौ  |  D) चारों विकल्प सही हैं
16. तद् + लयः इत्यस्य सन्धिः?
    A) तल्लयः  |  B) तद्लयः  |  C) तदलयः  |  D) तलयः
17. कः स्वरसन्धेः उदाहरणम्?
    A) रमेशः  |  B) नमस्ते  |  C) तल्लयः  |  D) वागीशः
18. सु + आगतम् इत्यस्य सन्धिः?
    A) स्वागतम्  |  B) सुआगतम्  |  C) सवागतम्  |  D) स्वागत
19. कः व्यञ्जनसन्धेः भेदः?
    A) तल्लयः  |  B) दीर्घः  |  C) गुणः  |  D) वृद्धिः
20. सन्धि-विच्छेदः कः अस्ति?
    A) पद-पृथक्करणम्  |  B) पद-मेलम्  |  C) पद-रचना  |  D) चारों विकल्प सही हैं
21. शशः + अस्ति इत्यस्य सन्धिपदम्?
    A) शशोऽस्ति  |  B) शशअस्ति  |  C) शशस्त  |  D) न कोऽपि
22. कः विसर्गसन्धेः उदाहरणम्?
    A) कश्चित्  |  B) विद्यालयः  |  C) तल्लयः  |  D) स्वागतम्
23. व्यञ्जन + व्यञ्जन : कः सन्धिः?
    A) व्यञ्जन सन्धिः  |  B) स्वर सन्धिः  |  C) विसर्ग सन्धिः  |  D) न कोऽपि
24. अ + अ : आ, कः सन्धिः?
    A) दीर्घः  |  B) गुणः  |  C) वृद्धिः  |  D) यण्
25. ए + स्वर : अय्, कः सन्धिः?
    A) अयादिः  |  B) यण्  |  C) गुणः  |  D) वृद्धिः
26. इ + स्वर : य्, कः सन्धिः?
    A) यण्  |  B) अयादिः  |  C) दीर्घः  |  D) गुणः
27. कः सन्धिः व्यञ्जन + स्वर मिलित्वा भवति?
    A) व्यञ्जन सन्धिः  |  B) स्वर सन्धिः  |  C) विसर्ग सन्धिः  |  D) न कोऽपि
28. सन्धिषु वर्ण-विकारः कथं भवति?
    A) लोपः  |  B) आगमः  |  C) आदेशः  |  D) चारों विकल्प सही हैं
29. गुणसन्धेः नियमः कः?
    A) अ/आ + इ/ई : ए  |  B) अ/आ + उ/ऊ : ओ  |  C) अ/आ + ऋ : अर्  |  D) चारों विकल्प सही हैं
30. कः वृद्धिसन्धेः उदाहरणम्?
    A) तथैव  |  B) रमेशः  |  C) विद्यालयः  |  D) स्वागतम्
31. यणसन्धेः उदाहरणम् किम्?
    A) इति + आदि : इत्यादि  |  B) रमा + ईशः : रमेशः  |  C) तद् + लयः : तल्लयः  |  D) न + अस्ति : नास्ति
32. अयादिसन्धेः नियमः कः?
    A) ए/ऐ/ओ/औ + स्वर : अय्/आय्/अव्/आव्  |  B) अ/आ + इ : ए  |  C) इ/उ + स्वर : य्/व्  |  D) न कोऽपि
33. कः विसर्गसन्धेः भेदः?
    A) सत्वसन्धिः  |  B) गुणसन्धिः  |  C) दीर्घसन्धिः  |  D) वृद्धिसन्धिः
34. परसवर्णसन्धिः कस्य भेदः?
    A) व्यञ्जनसन्धेः  |  B) स्वरसन्धेः  |  C) विसर्गसन्धेः  |  D) न कोऽपि
35. पुनः + रमते इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
    A) पुनारमते  |  B) पुनरमते  |  C) पुनःरमते  |  D) पुन्रमते
36. कः दीर्घसन्धेः उदाहरणम्?
    A) हिमालयः  |  B) महर्षिः  |  C) तथैव  |  D) इत्यादि
37. मनः + रथः इत्यस्य सन्धिपदं किम्?
    A) मनोरथः  |  B) मनरथः  |  C) मन्नरथः  |  D) मनःरथ
38. कः व्यञ्जनसन्धेः नियमः?
    A) वर्गस्य प्रथमवर्णस्य तृतीयवर्णः  |  B) अच् + अच्  |  C) विसर्ग + स्वर  |  D) न कोऽपि
39. वृद्धि-सन्धेः सूत्रं किम्?
    A) वृद्धिरेचि  |  B) आद्गुणः  |  C) अकः सवर्णे दीर्घः  |  D) इको यणचि
40. कः सन्धेः उद्देश्यम्?
    A) पद-संक्षिप्तिकरणम्  |  B) ध्वनि-सौन्दर्यम्  |  C) उच्चारण-सरलता  |  D) चारों विकल्प सही हैं
41. दीर्घ-सन्धेः 'अकः सवर्णे दीर्घः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) सवर्णे अच परे पूर्वपरयोः दीर्घः एकादेशः स्यात्  |  B) गुणः एकादेशः स्यात्  |  C) यण् आदेशः स्यात्  |  D) न कोऽपि
42. यणसन्धेः 'इको यणचि' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) इक् स्थाने यण् स्यात् अचि परे  |  B) अच् स्थाने यण्  |  C) यण् स्थाने इक्  |  D) न कोऽपि
43. गुणसन्धेः 'आद्गुणः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) अवर्णात् अचि परे गुणः एकादेशः स्यात्  |  B) दीर्घः स्यात्  |  C) वृद्धिस्यात्  |  D) न कोऽपि
44. वृद्धिसन्धेः 'वृद्धिरेचि' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) अवर्णात् एचि परे वृद्धिः एकादेशः स्यात्  |  B) गुणः स्यात्  |  C) दीर्घः स्यात्  |  D) न कोऽपि
45. अयादिसन्धेः 'एचोऽयवायावः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) एच् स्थाने अय्-आय्-अव्-आव् स्युः  |  B) यण् आदेशः  |  C) गुणः  |  D) न कोऽपि
46. कः व्यञ्जनसन्धेः 'स्तश्चुनाश्चुः' सूत्रस्य अर्थः?
    A) स-तवर्गाणां श-चवर्गाभ्यां योगे श-चवर्गाः स्युः  |  B) स-तवर्गाणां लोपः  |  C) स-तवर्गाणां वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
47. व्यञ्जनसन्धेः 'झलां जशोऽन्ते' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) पदान्ते झलां जशः स्युः  |  B) झलां लोपः  |  C) झलां वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
48. विसर्गसन्धेः 'विसर्जनीयस्य सः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) खरि विसर्जनीयस्य सकारः स्यात्  |  B) विसर्गस्य लोपः  |  C) विसर्गस्य वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
49. विसर्गसन्धेः 'ससजुषो रुः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) पदस्य सस्य रुः स्यात्  |  B) सस्य लोपः  |  C) सस्य वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
50. व्यञ्जनसन्धेः 'मोऽनुस्वारः' सूत्रस्य अर्थः कः?
    A) पदान्त-मकारस्य अनुस्वारः स्यात्  |  B) मकारस्य लोपः  |  C) मकारस्य वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
51. सन्धिः व्याकरणस्य कस्य भागः अस्ति?
    A) संहिताशास्त्रस्य  |  B) शब्दशास्त्रस्य  |  C) वर्णशास्त्रस्य  |  D) चारों विकल्प सही हैं
52. सन्धि-कार्येषु वर्ण-परिवर्तनं कस्य नियमः?
    A) व्याकरण-नियमस्य  |  B) ध्वनि-नियमस्य  |  C) भाषा-नियमस्य  |  D) चारों विकल्प सही हैं
53. सन्धि-प्रकारेषु को भेदः सर्वाधिकः जटिलः?
    A) व्यञ्जनसन्धिः  |  B) स्वरसन्धिः  |  C) विसर्गसन्धिः  |  D) न कोऽपि
54. संस्कृत-भाषायां सन्धेः महत्त्वं किमर्थम्?
    A) भाषा-प्रवाहार्थम्  |  B) संक्षिप्तिकरणार्थम्  |  C) शुद्ध-उच्चारणार्थम्  |  D) चारों विकल्प सही हैं
55. व्यञ्जन-सन्धिः 'परसवर्ण-विधिः' कः?
    A) अनुस्वारस्य परसवर्णः  |  B) व्यञ्जनस्य लोपः  |  C) व्यञ्जनस्य वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
56. विसर्ग-सन्धिः 'रुत्व-विधिः' कः?
    A) विसर्गस्य रेफः  |  B) विसर्गस्य लोपः  |  C) विसर्गस्य वृद्धिः  |  D) न कोऽपि
57. सन्धि-विच्छेदस्य वैज्ञानिक-दृष्टिः का?
    A) वर्ण-विश्लेषणम्  |  B) पद-विश्लेषणम्  |  C) अर्थ-विश्लेषणम्  |  D) चारों विकल्प सही हैं
58. कः स्वरसन्धेः अपवाद-सन्धिः?
    A) प्रकृतिभावसन्धिः  |  B) दीर्घसन्धिः  |  C) गुणसन्धिः  |  D) न कोऽपि
59. सन्धि-कार्यस्य मुख्य-प्रयोजनं किम्?
    A) उच्चारण-सौष्ठवम्  |  B) अर्थ-स्पष्टता  |  C) व्याकरण-शुद्धिः  |  D) चारों विकल्प सही हैं
60. अन्ते सन्धि-अध्यायस्य सार-निष्कर्षः कः?
    A) वर्ण-मेलस्य विज्ञानम्  |  B) शुद्ध-भाषायाः आधारः  |  C) व्याकरणस्य हृदयम्  |  D) चारों विकल्प सही हैं